Categorie

Informatief

Categorie

Wanneer je met de dood te maken krijgt, dan heb je al vrij vlot in de gaten dat hier een heleboel rituelen bij horen die in de loop der jaren zijn ontstaan. Rituelen vanuit gelovig oogpunt, maar ook vanuit maatschappelijk oogpunt. En die rituelen verschillen dan ook nog eens per cultuur om het geheel overzichtelijk te maken.

Rituelen passen vaak in hoe “men denkt dat het hoort”. Sommige zaken zijn zo ontstaan of gegroeid. En dat is helemaal niet erg. Rituelen bieden een vorm van troost bij afscheid. En troost is alleen maar goed.

Het meest bekende ritueel bij overlijden is de uitvaart. De uitvaart is eigenlijk het moment van afscheid nemen van degene die we verloren zijn. En zelfs binnen zoiets als een uitvaart zijn er ook weer grotere en kleinere rituelen terug te vinden. Muziek, soorten bloemen, sprekers. Allemaal rituelen die bijdragen aan een afscheid.


Na de uitvaart van Stefan, die al prachtig was (voor zover je dat van een uitvaart kunt vinden) zijn wij naar de kroeg gegaan met bijna alle aanwezigen. Vooral om zijn leven te vieren en samen herinneringen op te halen. Stefan was nou eenmaal meer een kroegtijger dan een bankhanger. Niet iedereen vond het een leuk idee dat wij dit wilden, en er zijn zelfs mensen geweest die het “maar raar” vonden. En dat is nou het mooie aan een ritueel: je bepaalt helemaal zelf wat je doet. Voor ons was deze vorm van een afscheid ritueel bijzonder en passend bij Stefan, dat we het zelfs nu nog wel eens herhalen.

Ook na het overlijden komen er rituelen naar boven waar je iets mee kunt, of niet. Wensballonnen, verjaardagen, de begraafplaats. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Belangrijk is bij een ritueel wat gekoppeld is aan rouw dat je het doet omdat het bij jou past. Niet omdat het van je verwacht wordt.

Het graf van Stefan bezoek ik zelden of nooit. Ik vind het niet fijn om er te komen, en heb er eigenlijk ook niks mee. De reden dat er überhaupt een graf is, ligt in het verlengde van de leeftijd van mijn zoon. Ik wilde hem een plek bieden waar hij heen kon gaan als die behoefte er was. De grafrechten heb ik afgekocht voor 20 jaar, dan is de keuze aan mijn zoon. Wat we wel ieder jaar doen op de verjaardag van Stefan is slingers ophangen bij het graf. Dit ritueel is door mijn zoon bedacht en we gaan trouw ieder jaar met slingers en M&M’s erheen. Een ritueel waar ik helemaal achtersta.

Hoe verder weg je komt van het verlies van iemand, hoe meer je ontdekt dat je, los van alle “normale” rituelen, ook steeds meer je eigen rituelen hebt ontwikkeld. Dit gaat overigens voornamelijk onbewust.

In ons huis hangt er een foto van Stefan op het toilet, dat was namelijk de plek waar Stefan graag kwam. Nog steeds als ik de toilet inloop geef ik deze foto, en dus eigenlijk Stefan, een knikje. En hoewel ik wel eens geprobeerd heb om mezelf dit af te leren, vond ik dat toch niet nodig. Het is namelijk mijn eigen kleine ritueel. Eentje waarvan ik denk dat hij hem kan waarderen.

Met andere woorden, rituelen en rouw zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Juist de kleine rituelen die jij zelf ontwikkeld gedurende de tijd, bieden vaak meer troost dan de grotere rituelen die wij allemaal kennen!

Happy Mourning!


Janke Verhagen (37) is spreker, trainer en freelance schrijver. In 2014 kwam haar vriend, en vader van haar zoon om het leven bij een vergismoord (wat een lelijk woord is voor een persoonsverwisseling). Zij realiseerde zich al snel dat de manier waarop zij met deze situatie zou omgaan, bepalend zou zijn voor de rest van haar leven. Janke is de oprichtster van Het is om te Janke. Ze is enorm verloofd, pragmatisch, een tikkeltje dwangmatig en is dol op blauwe M&M’s. Humor en sarcasme zijn voor haar onlosmakelijk met het leven verbonden, net als pittige discussie.

Professor Noraini M. Noor werkt aan de Internationale islamitische Universiteit van Maleisië (Women for Progress Research Unit). In Maleisië wonen bijzonder veel etnische groepen, met name Maleiers, Chinezen en Indiërs. De studenten op de universiteit vinden het lastig om het concept “geluk” te duiden. Zij zelf zoekt het antwoord op de vraag “wat is geluk” in de cultuur en de religie van de Maleiers.


De sleutels tot geluk:

  • Geluk wordt gekenmerkt door tevredenheid en vrede met zichzelf en de wereld,
  • Je kunt pas tevreden en gelukkig zijn als er een evenwicht is tussen lichaam en ziel,
  • De behoefte gelukkig te zijn is universeel, maar de manier waarop de behoefte wordt nagestreefd en uitgedrukt, kan cultuurgebonden zijn.

En, herken jij wat van je eigen gelukssleutels in die van haar? Laat het me weten in een reactie hieronder of op social media.


Bron: Geluk, The world book of happiness. Je kunt deze hier bestellen:


Janke Verhagen (37) is spreker, trainer en freelance schrijver. In 2014 kwam haar vriend, en vader van haar zoon om het leven bij een vergismoord (wat een lelijk woord is voor een persoonsverwisseling). Zij realiseerde zich al snel dat de manier waarop zij met deze situatie zou omgaan, bepalend zou zijn voor de rest van haar leven. Janke is de oprichtster van Het is om te Janke. Ze is enorm verloofd, pragmatisch, een tikkeltje dwangmatig en is dol op blauwe M&M’s. Humor en sarcasme zijn voor haar onlosmakelijk met het leven verbonden, net als pittige discussie.


Als je met verlies te maken krijgt, dan is hier hulp voor. Fijn! Deze hulp is gelaagd, wat zoveel betekent dat, afhankelijk van de mate waarin jij hulp nodig hebt, deze aangeboden wordt.

Niet iedereen rouwt in dezelfde mate, en zeker niet iedereen heeft “last” van rouw in dezelfde mate. Om te stellen dat iedereen daarom linea reactie in therapie moet, is dan ook onzin.

Om dat duidelijk te maken onderscheiden we 3 soorten hulp bij rouw: rouwzorg, rouwbegeleiding en rouwtherapie. Alle drie de vormen zijn mij, zowel privé als zakelijk, bekend.


Rouwzorg

Deze vorm komt eigenlijk bij iedereen voor. Het gaat hier om twee soorten hulp die je (gevraagd of ongevraagd krijgt) en is gericht op het “normale” leven met aandacht voor het verlies. Eerst heb je jouw eigen sociale kring. Je gezin, vrienden, familie, collega’s etc. Eigenlijk iedereen die je normaal gesproken ook zou ontmoeten. De tweede laag bestaat uit mensen die je iets kunnen vertellen over psycho-educatie, je nieuwe financiële situatie of bijvoorbeeld huisvesting.

Mijn sociale kring is enorm, en hier kwam dan ook de meeste zorg vandaan. Met name zorgen dat ik gewoon mijn dagelijkse dingen zou doen, stond hierin centraal. Eten, douchen, naar de supermarkt. De tweede laag ben ik zelf gaan opzoeken. En eigenlijk zou je kunnen stellen dat ik nu jouw tweede laag ben. Jij zoekt immers iets over rouw & verlies, en ik voorzie je van informatie. Google was voor mij de grootste tweede rouwzorg leverancier.

Rouwbegeleiding

Wanneer jij gebukt gaat onder je eigen rouw en je “normale leven” gebukt gaat onder je rouwgevoelens dan is rouwbegeleiding een vorm van zorg die bij je past. Deze vorm richt zich op de breuklijnen tussen het huidige en vorige leven (voor en na het verlies) met als doel die lijnen te dichten en jouw je leven na het verlies opnieuw vorm te laten geven.

Belangrijk is hierbij dat het wederom maatwerk is. En een belangrijk aspect binnen rouwbegeleiding is dat er gewerkt wordt met een plan.

Een maand of 6 na het overlijden van Stefan, merkte ik dat ik moeite had met naar voren kijken. Ik voelde me kwetsbaar en had het gevoel dat iedereen continu wat aan te merken had op wat ik deed en voelde. Mijn keuze om een rouwcoach in te schakelen was op dat moment de juiste. Door zijn manier van vragen stellen, herstelde mijn zelfvertrouwen, kreeg ik meer grip op mijn emoties en mijn acties en werd ik me langzaam maar zeker bewust van het feit dat alleen ik verantwoordelijk was voor het verdere verloop van mijn leven.

Rouwtherapie

Dit is de zwaarste vorm van rouwbehandeling. Niet iedereen heeft genoeg aan zorg van haar omgeving of bij begeleiding. Therapie is dan de volgende stap. Vaak is rouwtherapie niet alleen gericht op het verlies wat je hebt geleden, maar op jouw als totale persoon. Je gaat, samen met een therapeut, op zoek naar jouw mogelijkheden en beperkingen ondanks en dankzij je verlies. Deze vorm vraagt openheid, kwetsbaarheid en een kritische blik naar jezelf. Het doel is bewustzijnsverruiming en persoonlijke ontwikkeling.

Hoewel ik van mening was dat ik goed onderweg was in mijn rouwproces, had ik nog steeds het gevoel dat ik mijn identiteit kwijt was. Het feit dat de pers mij continu omschreef als “Weduwe Eggermont” droeg hier overigens ook totaal niet aan bij. Samen met een psycholoog ben ik aan de slag gegaan. En inderdaad, uiteindelijk was de reden dat ik daar kwam misschien wel de dood van Stefan, maar de uitkomst ging daar totaal niet over. De uitkomst was een Janke die weer grip had op haar eigen identiteit, haar eigen denken, haar eigen handelen en die weer toekomstperspectief had. Een proces wat ik niet had willen missen.

Nogmaals, de mate waarin jij hulp nodig hebt (als je die al nodig hebt), is persoonlijk. Niet iedereen die een verlies meemaakt is “hulpbehoevend”. En als jij wel iemand nodig hebt: Good for you! In mijn ervaring kan zowel begeleiding als therapie je stukken verder helpen dan waar je ooit dacht te zullen zijn.

Happy Mourning!


Janke Verhagen (37) is spreker, trainer en freelance schrijver. In 2014 kwam haar vriend, en vader van haar zoon om het leven bij een vergismoord (wat een lelijk woord is voor een persoonsverwisseling). Zij realiseerde zich al snel dat de manier waarop zij met deze situatie zou omgaan, bepalend zou zijn voor de rest van haar leven. Janke is de oprichtster van Het is om te Janke. Ze is enorm verloofd, pragmatisch, een tikkeltje dwangmatig en is dol op blauwe M&M’s. Humor en sarcasme zijn voor haar onlosmakelijk met het leven verbonden, net als pittige discussie.


Omdat ik van mijn wederhelft zo’n prachtig boek heb gekregen, is mijn zoektocht naar geluk ineens een stuk meer binnen handbereik gekomen. Zo fijn. Dat alleen vind ik al geluk op zich.

Vandaag het woord aan Ppofessor Ying-yi Hong. Zij heeft in China geluk onderzocht en werkt nu voor de TU in Singapore en de afdeling Psychologie van de universiteit van Illinois. Niet de minste dus.


Waar het in westerse samenlevingen veel meer over het individu gaat, speelt de maatschappij in China een veel grotere rol bij geluk. Dit fenomeen noemen we guanxi.

Chinezen zullen bijvoorbeeld sneller kiezen voor het nakomen van sociale verplichtingen, dan voor hun individuele rechten. Dit betekent dat je in deze cultuur geluksgevoel ervaart als je plichten en verplichtingen nakomt. Dit uit zich in gevoelens van opluchting, rust en harmonie.

De balans hierin vinden is nog een kunst op zich, aldus professor Ying-yi Hong

De sleutels:

  • Geluk is niet uitsluitend een individueel verlangen,
  • Geluk houdt verband met het vervullen van sociale verplichtingen en plichten,
  • Een geluksgevoel kan zich zowel uitten door opwinding en extase als door rust en sereniteit.

Persoonlijk herken ik de struggle wel. Want ook ik haal wel eens (niet altijd) geluk uit sociale verplichtingen. Iets doen voor een ander kan uiteindelijk ook uitten als een vorm van geluk.

Hoe ervaar jij die balans? En haal jij je geluk uit je plichten? Ik ben benieuwd.


Bron: Geluk, The world book of happiness. Je kunt deze hier bestellen:


Janke Verhagen (37) is spreker, trainer en freelance schrijver. In 2014 kwam haar vriend, en vader van haar zoon om het leven bij een vergismoord (wat een lelijk woord is voor een persoonsverwisseling). Zij realiseerde zich al snel dat de manier waarop zij met deze situatie zou omgaan, bepalend zou zijn voor de rest van haar leven. Janke is de oprichtster van Het is om te Janke. Ze is enorm verloofd, pragmatisch, een tikkeltje dwangmatig en is dol op blauwe M&M’s. Humor en sarcasme zijn voor haar onlosmakelijk met het leven verbonden, net als pittige discussie.


In mijn column over het integratieve rouwmodel kwam deze al even naar voren. Het duale procesmodel van rouw. Het gaat hierbij om herstelgericht en verliesgericht handelen en denken.

Gezond rouwen betekent niet dat je alleen maar herstelgericht bezig bent, het betekent juist dat je flexibel heen en weer beweegt tussen beide stijlen. Dit alles gaat overigens voornamelijk onbewust. Ik ken maar weinig rouwenden die hardop zeggen: “Zo nu ga ik eens lekker herstelgericht aan het werk.”

Uiteindelijk zal (bij een “normaal” verloop) de herstelgerichte beweging groter worden. Hiervoor staat geen tijd. Er is geen deadline of finish om te halen. Ook hier weer geen “Rouwen voor Dummies.”

Onze hechtingsstijl is ook weer van belang op de manier waarop we met rouw omgaan. Mensen met een veilige hechting bewegen makkelijk tussen verlies,- en herstelgericht in. (Men neemt aan dat dit komt omdat deze mensen hun emoties goed onder controle hebben.) Ben je vermijdend gehecht, dan heb je een voorkeur voor een herstelgerichte stijl en ben je angstig gehecht, dan zul je sneller je op het verlies zelf richten.


Er bestaan zelfs onderzoeken waarin gesteld wordt, dat met name mannen zich herstelgericht gedragen en vrouwen verliesgericht. Dit wordt geweten aan het “praktisch oplossend vermogen” van de man. Hoewel ik geen enkele wetenschappelijk onderbouwing heb, zie ik in de praktijk eigenlijk weinig verschil tussen man en vrouw. De verschillen zijn veel duidelijker terug te voeren naar, inderdaad, de manier van hechten.

Wat is nou verlies,- en herstelgericht gedrag?

Verliesgericht gedrag

Dit gedrag is gericht op echt de verlieservaring. Alles wat met het verlies te maken heeft, draagt hieraan bij. Het verlies staat centraal. En belangrijk is wel: dit is dus niet fout. Dit is zelfs belangrijk in de totaliteit van het rouwproces. Van stilstaan bij een verlies is nog nooit iemand slechter geworden.

Het wordt pas moeizaam als er naast verliesgericht gedrag en geen enkele moeite wordt gedaan om ook te herstellen.

De eerste weken na de dood van Stefan riep ik met enige regelmaat: “Ik doe niet meer mee aan de wereld, het heeft toch allemaal geen zin meer.” Dit is bij uitstek verliesgericht gedrag. Uiteindelijk deed ik weer gewoon mee, had ik het weer naar mijn zin en werd ik weer gelukkig.

Er zijn ook mensen die in dit verliesgerichte gedrag blijven hangen en die oprecht geen geluk en plezier meer uit zaken halen. Als dit te lang duurt (en deze periode is per persoon verschillend) is het raadzaam om er een professional bij te halen omdat depressie dan op loer ligt.

Herstelgericht gedrag

Herstellen na de dood van een dierbare is moeilijk. Helemaal de eerste periode. Langzamerhand wordt het makkelijker om weer dingen te ondernemen. Om weer aan de toekomst te denken. Herstelgericht gedrag is dus gericht op herstel. Op het vinden van een nieuwe invulling of rol. Weer leuke dingen doen en daarvan genieten.

Op de donderdag na de uitvaart vroeg mijn moeder of ik meeging met haar en mijn zoon naar de kinderboerderij. Het was tenslotte ook “gewoon donderdag”. In mijn hoofd dacht ik dat ze niet helemaal lekker was geworden, maar ik ging toch. Het werd een heerlijke middag. Dit voorbeeld haal ik vaak aan, omdat het voor mij zo’n duidelijke weergave is van herstelgericht gedrag.

Uiteindelijk draait het dus om het flexibel bewegen tussen zowel verliesgericht als herstelgericht gedrag. En je hoeft echt geen turflijstje bij te houden om te checken of er balans is tussen die twee. In 90% van de gevallen is het een organisch proces. Een proces dat geen tijdlijn heeft en persoonlijk is. Hoewel ik persoonlijk toch wel graag een lijstje had gehad en een actieplan daarbij. Alle beetjes helpen toch?

Tot op de dag van vandaag laat ik zowel verliesgericht als herstelgericht gedrag zien. Voor mij zijn die 2 in balans. En die balans is ook weer voor iedereen anders. De wetenschap van deze twee soorten gedragingen is voor mij al genoeg om er “wat mee te kunnen.”

Ik ben gezegend met een veilige hechting en een vooral herstelgerichte coping stijl. En dat maakt dat ik nu bijvoorbeeld deze column reeks schrijf. De herinneringen die het oproept aan Stefan richtten zich dus in mijn geval op het verlies. Het feit dat ik er mijn werk van heb gemaakt en nu jouw hiermee kan helpen is voor mij herstelgericht.

Happy Mourning!


Janke Verhagen (37) is spreker, trainer en freelance schrijver. In 2014 kwam haar vriend, en vader van haar zoon om het leven bij een vergismoord (wat een lelijk woord is voor een persoonsverwisseling). Zij realiseerde zich al snel dat de manier waarop zij met deze situatie zou omgaan, bepalend zou zijn voor de rest van haar leven. Janke is de oprichtster van Het is om te Janke. Ze is enorm verloofd, pragmatisch, een tikkeltje dwangmatig en is dol op blauwe M&M’s. Humor en sarcasme zijn voor haar onlosmakelijk met het leven verbonden, net als pittige discussie.