De afgelopen weken heb ik ontzettend veel informatie gedeeld over rouw. En vooral over hoe je daar mee om kunt gaan. Denk nou niet dat rouw alleen voorbehouden is aan de dood. Rouw kan zich bij elke vorm van verlies aan doen, en is zeker niet alleen voorbehouden aan de dood.

Hoewel we snel geneigd zijn om andere vormen van verlies af te doen als “minder ernstig” dan een verlies gerelateerd aan de dood, is dit in de praktijk totaal niet aan de hand. Een verlies is een verlies, en op welke manier je hiermee te maken krijgt, heeft helemaal niets te maken met jouw recht op rouw.

In deze laatste column geef ik enkele voorbeelden van verlies waarop een rouwreactie toepasbaar is.


Verlies van liefde

Als een relatie over gaat dan komt daar vaak verdriet bij kijken. Zelfs als je misschien zelf de keuze hebt gemaakt om met een relatie te stoppen. Je hebt samen patronen opgebouwd, rituelen en hebt een leven samen. Dat houdt dan ineens op. Ook hier kan een rouwreactie op plaatsvinden. En ook hier geldt voor dat je het verlies moet gaan integreren in je leven. Soms gaat dat makkelijk, soms heel moeilijk.

Natuurlijk heb ik voor Stefan een leven gehad, dus ook andere relaties. Toen mijn relatie na 6 jaar sneuvelde, ook al stonden we daar allebei achter, heb ik enorm verdriet ervaren. Ik moest verhuizen, we moesten los van elkaar een nieuw leven opbouwen en ineens was ik avonden alleen. Ik vond dat enorm lastig. Maar ook na de dood van Stefan is er liefdesverdriet geweest. Dat vond ik niet te doen. Als ik dan verdrietig was over mijn verbroken relatie dan dacht ik al snel: “wat doe ik nou moeilijk, hij is toch niet dood?” Ik gunde mezelf mijn verdriet niet, omdat deze man nog in leven was, maar wij samen geen toekomst hadden. Tot ik me realiseerde dat ook dit verlies er gewoon mag zijn. Vergelijken heeft daarbij geen enkele toegevoegde waarde. Je raakt iemand kwijt, en de reden waarom doet niet ter zake.

Verlies van gezondheid

Mensen worden zomaar ziek. Ineens. Zonder reden zelfs. Als je dan ziek wordt, of er gebeurt iets met je lichaam waar je zelf geen invloed of hebt, (denk aan een kanker, een chronische ziekte, een amputatie, eigenlijk alles wat met je lichaam te maken heeft) dan lever je fysiek vaak in. Dat inleveren is een verlies. Dingen die je voorheen gewoon kon uitvoeren, kunnen ineens niet meer of gaan lastiger. Ook hiervoor geldt dat je dit verlies moet gaan integreren in je leven. Je neemt afscheid van wat ooit was en kon en probeert ervoor te zorgen dat je kunt leven met en ondanks het verlies van je gezondheid.

Fysiek gezien ben ik tiptop in orde. Ooit had ik een burn-out en dat was voor mij, als notoire harde werker, lastig om mee om te gaan. Niks doen betekent immers dat je lui bent. En nog steeds is dit mijn valkuil. Ik heb toen ingeleverd op mijn mentale gezondheid en ben me er nu dus meer van bewust dat ik niet meer in diezelfde valkuil moet stappen. In mijn naaste omgeving heb ik een behoorlijk aantal mensen die fysiek hebben ingeleverd. Dat ging niet zonder slag of stoot. Je ziet van dichtbij hoe ze in verweer komen, soms zelfs boos zijn en vaak ook een manier vinden om hun leven weer een andere invulling te geven. Klassieke voorbeelden van rouwverwerking. Verlies is verlies, dus ook van je gezondheid.

Verlies van werk

Werk betekent voor veel mensen zekerheid. De zekerheid van inkomen en dus wonen, eten en andere eerste levensbehoefte. In de afgelopen jaren hebben behoorlijk wat mensen hun baan verloren. Complete reorganisaties hebben er plaatsgevonden, waarbij mensen hoorden dat ze na een lang vast dienstverband niet meer nodig waren. Dit is een groot verlies. Je werk is een enorm onderdeel van je leven, als dat wegvalt dan voelt dat als een groot verlies. Aan een baan hangen zoveel extra factoren (inkomen, identiteit, zekerheid) dat dit een grote impact heeft op degene die zijn of werk verliest, en daarmee ook op hun omgeving.

Toen ik net zwanger was van mijn zoon, ging mijn toenmalige werkgever failliet. Ik had een vaste baan opgezegd om hier te gaan werken, waar ik uiteindelijk maar een jaar aan de slag kon. Juist door mijn zwangerschap voelde het verlies van werk als een enorme klap. Persoonlijk ben ik iemand die enorm aan zekerheid hangt, dus dit kon ik lastig plaatsen. Een nieuwe baan was lastig te vinden, want ik was hartstikke zwanger. Het taste mijn zelfvertrouwen enorm aan. Uiteindelijk heb ik 4 dagen na mijn bevalling een sollicitatiegesprek gehad (dit kan ik overigens iedereen afraden) wat me een baan opleverde. Crisis afgewend. Maar zo werkt dat niet voor iedereen. Verlies van werk is een verlies waarvan de impact vaak enorm onderschat wordt.

En zo zijn er nog legio voorbeelden van verlies waarin een rouwreactie prima toepasbaar is. Je schamen voor je gevoel is daarom nergens voor nodig. Verlies is niet te kwantificeren. Wat voor jou als een verlies voelt is het daarmee ook. Ongeacht waar dat verlies vandaan komt. Het is wel zaak om ervoor te zorgen dat jouw rouwreacties hierop “gezond” zijn en blijven.

Met deze columnreeks heb ik geprobeerd om je inzicht te geven in de manier waarop rouw werkt, wat je eraan kunt doen, en hoe enorm persoonlijk het is.

Rouw is van alle tijden, van alle mensen en van alle verliezen. De manier waarop jij ermee omgaat is dus ook alleen voor jou. Belangrijk is om je verlies te integreren in je leven op een manier die bij jou past. En laat nooit iemand je vertellen dat jouw manier niet de goede is.

Vlees verwerk je, verlies integreer je!  

Happy Mourning


Janke Verhagen (37) is spreker, trainer en freelance schrijver. In 2014 kwam haar vriend, en vader van haar zoon om het leven bij een vergismoord (wat een lelijk woord is voor een persoonsverwisseling). Zij realiseerde zich al snel dat de manier waarop zij met deze situatie zou omgaan, bepalend zou zijn voor de rest van haar leven. Janke is de oprichtster van Het is om te Janke. Ze is enorm georganiseerd, pragmatisch, een tikkeltje dwangmatig en is dol op blauwe M&M’s. Humor en sarcasme zijn voor haar onlosmakelijk met het leven verbonden, net als pittige discussie.

Schrijf een reactie